Часам здаецца, што ніколі больш не з’явіцца геніяльных твораў мастацтва. Сучасны чалавек успрымае свет слайдамі і карцінкамі. І няма часу (ды й месца!), будаваць шэдэўры архітэктуры. А калі чалавек не будуе, то, падпарадкоўваючыся дынаміцы жыцця, ён пачынае руйнаваць …

А зараз адарвіцеся ад чытання, заплюшчыце вочы і паспрабуйце ўявіць сабе нашыя вуліцы і вузкія завулкі, купецкія дамы і брукаваныя дарогі …  Гродна лічаць адным з найпрыгажэйшых гарадоў Еўропы. А чаму? Ды таму, што мастацтва жыве побач з намі, і гэтыя каштоўныя помнікі архітэктуры памятаюць такое, чаго мы не ўбачым нават у кіно!

Мне здаецца, што большасць гарадзенцаў, якія ходзяць па Савецкай, Ажэшкі, у “Пріорбанк”, наведваюць Драмтэатр, звыклым позіркам акідваюць будынкі і не падазраюць (нават не задумваюцца), што тут было раней. А наш горад як дэкарацыя мінулых стагоддзяў… Пакуль яшчэ.

Ужо зруйнавана частка Старога гораду, распачата “праца” з Новым светам… Ужо спілаваны сотні дрэваў, а сярод гладкай пліткі прабіваюцца нешматлікія малюсенькія дрэўцы… Мы да канца не ўсведамляем, што губляем! Паводле апытання, 60% апытаных нават не ўяўляюць, дзе знаходзіцца Каложа, а з Барысаглебскай царквой яе асацыююць увогуле адзінкі. Жыхары ведаюць пра Гродна менш, чым турысты.

Вось, напрыклад, Ратуша. З 1496 года да сярэдзіны XVll стагоддзя яе драўляны будынак з рысамі рэнесанснага стылю  знаходзіўся на Рынкавай (зараз Савецкая) плошчы. У 1807 годзе замест старога будынку ўзведзены новы мураваны комплекс.

Разбураны будынак флігеля палаца віцэ-адміністратара

Вось ў такім гаротным стане будынак Ляснога адмінстрата з ахоўнай шыльдай знаходзіцца зараз…

Каб захаваць архітэктурную спадчыну, неабходна агульнымі намаганнямі гісторыкаў, архітэктараў, мастацтвазнаўцаў, краязнаўцаў стварыць грунтоўны падмурак архітэктурнай рэтраспекцыі Гродна – яго арганічнай забудовы да пачатку Вялікай Айчыннай вайны, стану на момант вызвалення (1944 год), а затым  паэтапнай метамарфозы, з дакладным аналізам кожнага этапу і кожнага акту знішчэння. Вызначыць аб’ектыўныя і суб’ектыўныя прычыны гэтага. Апошняе асабліва неабходна, бо асобы, якія паводле пасады мусяць быць спецыялістамі, на практыцы аказваюцца невукамі. Таму справа грамадства ўзяць працэс арганічнага развіцця Гродна пад свой інтэлектуальны, а, калі магчыма, і юрыдычны кантроль.

Можа нешта і змянілася, мы бачым рэканструкцыю сінагогі, дома Мураўёва, але некаторыя будынкі гадамі чакаюць “лекаў”.. .

Пра змены ў лёсе гарадзенскіх помнікаў я паспрабую даведацца ва Ўпраўленні архітэктуры. Пра новыя факты з гісторыі Гродна чытайце ў наступных нумарах. Вельмі хочацца, каб мы паспелі як мага больш, бо з жахам чакаю таго дня, калі спілуюць апошнюю ліпу, калі абараняць застанецца толькі руіны.