«...Нас прывезлі ў нейкі лес – нешта накшталт аэрадрому. Пярсцёнак не знайшлі. Адабралі ў мяне рамень і гадзіннік. На  ім было 6.30», – гэта апошнія словы з запісной кніжкі польскага афіцэра Анджэя. Далей – сцэна расстрэлу, фінальная. Самая напружаная, самая цяжкая. Фільм скончыўся, але мы не адразу зразумелі, што гэта ўжо канец. Стаяла цішыня, такая ж, як і падчас прагляду. Уключылі святло, і людзі пачалі паціху разыходзіцца, моўчкі, хто панура, хто ў глыбокім задуменні. А я не магла стрымаць слёз...

У мінулую пятніцу ў межах кампаніі «Свабоднае кіно» ў Гродне прайшоў паказ фільма знакамінатага польскага рэжысёра Анджэя Вайды «Катынь». Фільм называюць адным з найбольш асабістых фільмаў Вайды. У лісце да гарадзенцаў з нагоды паказу фільма ў Гародні Вайда пісаў: «...У 30-я гады я жыў разам з бацькамі ў Сувалках, дзе мой тата служыў афіцэрам 41-га палка пяхоты. Менавіта трагічныя падзеі гэтага палка і гісторыю маёй маці паказвае фільм «Катынь» (тэкст ліста глядзі тут).

У фільме на прыкладзе некалькіх універсальных лёсаў (сям’і польскага афіцэра, сям’і генерала, сям’і лётчыка) Вайда паказаў трагедыю знішчаных без суда і следства польскіх інтэлігентаў, трагедыю іх жонак і дзяцей, маці і сясцёр, трагедыю цэлага народа.

У красавіку 1940 года ў Катыні былі расстраляны тысячы польскіх ваеннапалонных. Пасля адкрыцця масавых магіл немцамі ў 1943 годзе і да канца 80-х гадоў савецкая прапаганда сцвярджала, што ў гібелі салдат вінаваты нямецка-фашысцкія захопнікі (дарэчы, некаторыя, напрыклад Мухін, настойваюць на гэтай версіі і цяпер). Толькі ў 1989 годзе М. Гарбачоў  прызнаў адказнасць супрацоўнікаў НКВД за масавы расстрэл палякаў. Пазней польскаму боку была перададзена частка дакументаў па гэтай справе. Тэкст прыгавору быў апублікаваны між іншым у інтэрнэце. Аднак, да сённяшнага дня ў  Катынскай справе існуе мноства пытанняў, не высветелены імёны тых, хто меў да яе дачыненне.

Фільм Вайды выклікаў рэзананс у грамадстве. Адны залічваюць яго да шэдэўраў польскага кіно, лічаць фільмам глыбокага зместу і сэнсу. Іншыя канцэнтруюць увагу на тэхнічных недасканаласцях, не задаволены выбарам «зорнага» складу актораў і іх гульнёй і сцвярджаюць, што сваім поспехам кінастужка абавязана толькі выбару тэматыкі.

Тым не менш, «Катынь» намінаваны на «Оскар» як лепшы неангламоўны фільм. Ці атрымае ён узнагароду? Пачакаем, паглядзім.

Вольга ЖУК