Сёння ўвесь свет гаворыць пра вялікі фінансавы крызіс. Карэспандэнту “Твайго стылю” Севе Шлыкаву ўдалося паразмаўляць з асобай, якая адной з першых гэты крызіс спрагназавала.

Першая кніга “Не лагатыпам” стала голасам усіх людзей, што былі нязгодныя з сістэмай у якой актор за рэкламу вядомага брэнду атрымоўвае ў разы больш, чым тысячы людзей працуючых у нечалавечых умовах на міравыя карпарацыі. 

На прэс-канферэнцыі, якая 20 лістапада адбылася ў варшаўскай ВНУ Collegium Civitas, Наомі Кляйн усю віну ўсклала на неалібералізм і ўсеагульную глабалізацыю.

Па меркаваннях спадарыні Наомі, крызіс знаходзіцца толькі ў першай фазе. “І можа стаць для сённяшняй неаліберальнай эканамічнай сістэмы, што пануе амаль ва ўсім свеце тым, чым стала падзенне Бярлінскага муру для Савецкага Саюзу”.

Неалібералізм зыходзіць з тэорыі глабалізацыі, -  гэта адмаўленне ад усялякага дзяржаўнага рэгулявання рынку. Гэты тып эканамічнай палітыкі заснаваны на поўнай адкрытасці, шырокім карыстанні фондавымі біржамі, на велізарнай ролі рэкламы і павелічэнні ролі транснацыянальных карпарацый.

“Гэты працэс, працэс усеагульнай глабалізацыі і ў той жа момант шлях да крызісу, пачаўся напрыканцы 80-ых гадоў. Справа ў тым, што, чым больш без усялякай дзяржаўнай рэгуляцыі пашыраўся рынак, тым больш ускладняліся яго правілы. І ўсё менш заставалася людзей, здольных зразумець, што там насамрэч адбываецца. Яго можна было спыніць, нават зараз можна. І менавіта сёння ў нас ёсць такая магчымасць - у асобе новага прэзідэнта ЗША.”

Тое, што мы маем зараз – гэта не толькі пытанне эканамічных сістэм. Схема распаўсюджвання крызісу даволі простая: “Спачатку ў Вашынгтоне думалі, што гэта клопат выключна Wall Street, потым уся Еўропа кпіла з Амерыкі, пахваляючыся сваімі сістэмамі забеспячэння. Зараз не да смеху ўсім...”

Паглядзім на рэчы цвяроза – ні ў якім выпадку нельга лічыць, што гэта канец міравой дамінацыі ЗША. Толькі яны могуць спыніць крызіс. І вось як гэта бачыць Наомі Кляйн: “Абранне Абамы – гэта наш вялікі шанец. Ён не такі радыкал як Буш, які не мог прадбачыць надыходзячай пагрозы. Абама за цэнтралізаваную ўладу, пытанне ў тым, як ён вытрымае знешні ціск. У тым ліку і з Wall Street, адкуль ягоная выбарчая кампанія брала большасць сродкаў, і  дзе да гэтае пары не прымаецца ідэя дзяржаўных рэгуляцый.”

Толькі не трэба думаць, што ідэя “рэгуляцый” – гэта забарона свабоды рынку. Ён павінен быць адкрытым і вольным, але дзяржава мае права ўмяшацца ў ягоныя працэсы, калі ён выходзіць з-пад кантролю. Калі нехта набывае ў крэдыт дом, які яму не па кішэні, нічога дзіўнага, што ён становіцца банкротам. “Ідэя наступная – калі мы дамо ім танныя дамы і вялікі крэдыт, то мы палепшым ім якасць жыцця і яны потым стануць нашымі ж кліентамі. А гэта – першы крок да глабальнай прыватызацыі.  Нажаль, мала хто думаў пра тое, якім жа чынам гэтыя людзі выплацяць крэдыты... На крызісе выйграюць такія краіны як Індыя, Кітай, Расія і г.д. Але іх “выйгрыш” значыць толькі меншыя страты. Сёння нельга зачыніцца ў межах свайго краю і адасобіцца ад міравой эканамічнай сістэмы. У той жа час гэта не значыць, што іх мадэлі правільныя! У Кітаі няма дэмакратыі, няма вольнага рынку, затое ў іх ёсць танкавыя калоны, якія паспяхова вырашаюць кожную унутраную праблему. Гэта не тое, што нам трэба.”

Напрыканцы прамовы Наомі Кляйн мы даведаліся, што трэба рабіць: як можна здагадацца, захоўваць залатую сярэдзіну. “Пасля развалу СССР, у свету быў шанец, неабходна было абраць трэці шлях – разумнага сумяшчэння свабоды і дзяржаўнай падтрымкі. Але ж Амерыка сказала, што трэці шлях – трэці свет. Канешне, у такіх умовах больш складана хутка стаць міліянерам, але затое не так лёгка ўсё страціць.”

Усевалад ШЛЫКАЎ