Закрыццё старога маста прымусіла гродзенцаў змяніць звычайныя для сябе маршруты, па-іншаму размяркоўваць час. Але жыць па новаму графіку горад пакуль не навучыўся. У першы дзень пасля закрыцця галоўнага маста цэнтр не абязлюдзеў, аднак змены адчулі і абывацелі, і вадзіцелі, і гандляры. “Сёння ў нас амаль няма чэргаў. Звычайна, наведвальнікаў намнога больш,” – заўважыла супрацоўнік самай старажытнай аптэкі ў Беларусі.

Будынак аптэкі месціцца на Cавецкай плошчы і ўваходзіць у ансамбль гродзенскага езуіцкага кляштара. Напрыканцы года гродзенцы адзначылі 320-годдзе з дня, калі езуіты распачалі на беларускіх землях аптэчную справу. Нагоды святкаваць юбілеі на гэтым не скончваюцца. Праз год споўніцца трохсотгоддзе будынку, у якім знаходзіцца знакамітая аптэка. Мала хто ведае, што гэта быў першы ва Усходняй Эўропе спецыялізаваны аптэчны будынак. З таго часу езуіцкая аптэка пачала працаваць не толькі для Ордэна, але для ўсіх жыхароў Гродна.

Існаванне такой установы – вартая падстава ганарыцца сваім горадам, але гэта пакуль не ўсё! Пры аптэцы дзейнічае адзіная ў Беларусі фармацэўтычная аптэка-музей, якая распавядае пра гісторыю аптэчнай справы, пачынаючы з давён даўна. Сам музей быў заснаваны ў 1996 годзе.

Аптэка працуе ў напружаным рэжыме (што, нажаль, звычайна для аптэчных устаноў). Людзі стаяць у чэргах, калі-некалі чуюцца незразумелыя вуху абывацеля фармацэўтычныя тэрміны і назвы. Праз каваныя вароты трапляю ў невялікі пакой з масіўнымі скляпеннямі – памяшканні кляштараў і храмавых будынкаў заўсёды ўражваюць сваёй масіўнасцю. Шчыра кажучы, я быў вельмі рады сустрэць навуковага супрацоўніка і храніцеля музея-аптэкі Вікторыю Аляксандраўну Ткачову, таму што толькі яна змагла патлумачыць убачаныя мной дзівоцтвы...

На вялізным драўляным стале ляжыць вялізная старажытная кніга – афіцыйны даведнік фармацэўта 1910 года выдання. Хаця Вікторыя Аляксандраўна і адзначае, што гэта выданне даволі позняе, такія даведнікі шырока выкарыстоўваліся намнога раней, але я знаходжуся ў захапленні, бо пачынаю разумець, што абсалютная большасць экспанатаў музея аўтэнтычныя, г.зн. сапраўдныя! Побач з кнігай бачу шалі, колбы, мяшочкі, пяро для пісьма і вялікую ступу, падсвечнікі… Нейкая містыка вакол! І не памыляюся – перада мной лабараторыя алхімікаў – адна з дзвюх тэматычных частак экспазіцыі. Менавіта алхімікі калісьці вынаходзілі лекі, былі першымі эксперыментатарамі ў галіне фармацэўтыкі. Шалі, маленькія і вялікія, паўметровая ступа і маленечкія ступкі, а побач на сценах засушаныя зёлкі (пучкі траў) – усё гэта служыла для прыгатавання лекаў, мазей, парашкоў. У мінулым лекавы прэпарат мог быць прыгатаваны аж з 80 розных інгрэдыентаў!

Жывыя, вобразныя кампазіцыі і побач гіганцкае пудзіла чорнага глушца. Аказваецца, у мінулым аптэчныя ўстановы было прынята аздабляць чучаламі, гербарыямі і іншымі дзівоцтвамі. Прычым гэта не даніна эстэтыцы – жывёлы і расліны былі галоўнай і часта адзінай сыравінай для прыгатавання лекаў. Напрыклад, каштоўныя лекі вырабляліся са страўнікаў глушцоў. Вось што значыць натуральны прадукт!

Вобраз адразу ўзбагаціўся: на ланцужках вісіць чучалка сапраўднага… кракадзільчыка. Можна заўважыць таксама і засушаных вожыкаў, марскіх зорак і іншыя “дэлікатэсы”. Разглядваю колбачкі, іх вялізнае мноства, з надпісамі на ангельскай, французскай, польскай, нямецкай мовах. Кожная колбачка змяшчае нешта, напрыклад, у адной з іх заўважаю заспіртаваную сапраўдную кобру. Жах!

Я так разумею, у мінулым фармацэўты валодалі незвычайным пачуццём гумару. Гэта значыць, калі б вы жылі ў той час і раптам захварэлі, вам, магчыма, прапанавалі б нешта кшталту: “А вось настоечкай з кобры пачастуйцеся, альбо прысыпачкай з кракадзіла скарыстайцеся”. Шырока выкарыстоўваліся і нязвычныя для лекаў назвы: “Кроў вісельніка”, “Рог адзінарога”, “Корань Мандрагоры” і да т.п. Хаця гэта не містычныя “бурдзілкі”, рог, напрыклад, уяўляў сабой клык маржа.

Сакваяжы ХІХ стагоддзя, футляры са скуры кракадзіла, вялізныя медныя грэлкі, старажытныя кнігі і энцыклапедыі – гэта далёка няпоўны пералік таго, што можна ўбачыць у музеі. Дазволю сабе прыгадаць, што экспазіцыя ўключае гербарыі, створаныя самой Элізай Ажэшка.

Амаль усе экспанаты аўтэнтычныя, і, каб упэўніцца ў гэтым, трэба наведаць музей. Мэбля і інтэр’ер, якія былі беспаваротна страчаны, скурпулёзна ўзнаўляюцца храніцелямі музея. Музей-аптэка валодае ўнікальнай таямнічасцю. Вікторыя Аляксандраўна папрасіла звярнуць увагу на гадзіннік, які знаходзіцца па цэнтры рэканструяванай шафы. Стрэлкі яго замерлі, нібы нечага чакаючы. Гэта ўжо трэці гадзіннік, які “адмаўляецца” тут працаваць. Напэўна, праўдзіва гавораць, што справа фармацэўта неадкладная, але яна не церпіць мітуслівасці.
Міхал СКАЎЦКІ