Пры адным ўпаміне самой назвы гэтага паўвострава адразу ўзнікаюць асацыяцыі з летнім адпачынкам, морам, сонцам, пляжамі і незвычайнымі падарожжамі. 
Так яно і ёсць… 

Крым – аўтаномія ў  складзе Украіны. Жывуць тут украінцы, рускія, крымскія татары і грэкі, армяне, балгары, караімы  ды іншыя нацыянальнасці, аднак  некаторыя жыхары паўвострава называюць сябе крымчакамі. Успамінаю, як я, жадаючы набыць музычныя CD, звярнулася да гандляра з просьбай дапамагчы мне выбраць што-нішто «з іх украінскай музыкі». На гэта хлопец абражана кінуў мне сваё незадаволенае – «Мы не ўкраінцы, а крымчакі! » – так нічога мне не прапанаваўшы. На гэты раз ужо абразілася я…

Хто, бываючы на Украіне, не наракаў на дарогі? Гэта гледзячы дзе ехаць. У Крыме большасць трасаў добраўпарадкаваная і абсалютна прымальная. Здзіўляе іншае: культура язды ці, наадварот, яе адсутнасць. Нават кіроўцы маршрутных таксі і аўтобусаў лятаюць па горным серпантыне з хуткасцю  лёгкаматорных самалётаў, не зважаюць ні на знакі, ні на іншыя аўто. Таму асабліва абачлівым раю карыстацца самым небяспечным і танным тут відам транспарту – тралейбусам, які павольна курсуе па паўднёвым узбярэжжы – ад Сімферопаля да Ялты. На дарогу ў такім выпадку спатрэбіцца ўдвая больш часу, але затое ў вас ёсць унікальная магчымасць атрымаць асалоду ад незвычайна прыгожых даляглядаў…

Мора, горы,  пячоры, вадаспады, прыродныя запаведнікі і нават патухлыя вулканы – тут ёсць усё! Пры ўездзе на Крымскі паўвостраў адкрываюцца шырокія далягляды стэпу. Асабліва прыгожы ён вясною, калі буяе разнастайнасцю фарбаў. Бліжэй да поўдня з’яўляюцца невялікія узвышшы. А паўднёвы бераг акаймляюць горы. Яны параўнальна невысокія: самая вялікая – гара Чатыр-Даг (1527 метраў). Найбольш  маляўнічая і даступная для турыстаў Ай-Петры (1234 метры), да якой яшчэ ў 19 стагоддзі была пабудавана брукаваная дарога працягласцю каля 24 кіламетраў. Узбірацца можна пешшу, экстрымалам можна ўзяць таксоўку, а можна праехацца на канатнай дарозе. Вас і яшчэ прыкладна 40 жадаючых пасадзяць у так званы тралейбус, які давязе на вяршыню гары пры ўмове, што дзе-небудзь не застране. Нязручнасці ў дарозе напоўніцу кампенсуюцца даляглядам: з гары адкрываецца ашаламляльная панарама паўднёвага ўзбярэжжа. Гарады і мястэчкі – Ялта, Гурзуф, Алупка, Сімеіз – усе як на далоні!

Шыкоўныя палацы, старажытныя крэпасці, пячорныя гарады, мноства цэркваў, музеяў, батанічных паркаў, аквапаркаў, дэльфінарыяў – усяго і не пералічыш! Адразу становіцца зразумела, што ўсё наведаць проста фізічна не магчыма. Справа нават не ў коштах экскурсій, а ў адсутнасці часу. Асабліва захапіў Бачхысарайскі палац-музей – былая рэзідэнцыя крымскіх ханаў XVI ст. Тут знаходзіцца апеты Пушкіным Бахчысарайскі фантан. Паблізу палаца – пячорны горад Чуфут-Кале, што ўзнік яшчэ ў Сярэднявеччы. Жылі ў ім караімы – нашчадкі ці то іудзеяў, ці то татар. Маліліся свайму богу ў кенасах (караімская малельня), займаліся гаспадаркай, нават збудавалі складанае інжынернае прыстасаванне для дабычы прэснай вады пад зямлёю.  

 
У Судаку ў Генуэзскай сярэднявечнай крэпасці адбываюцца рыцарскія турніры накшталт нашых у Наваградку. Дарэчы, у Ялце абавязкова наведайце магілу нашага земляка, славутага паэта Максіма Багдановіча на Старых Ялцінскіх могілках.  

А зараз пра сумнае. Бываючы ў Крыме, я часта разважаю, вось даў Бог людзям такую прыроду, а яны так ёю распараджаюцца! Паркі гвалтоўна высякаюць пад будаўніцтва дарагіх гатэляў і фазэндаў, мора забруджваюць, гарады і мястэчкі засмечваюць. Складваецца ўражанне, што падоўгу нявывезенае смецце каля пад’ездаў дамоў для жыхароў ужо стала нормай. Ва ўмовах беспрацоўя людзі ў летні сезон някепска зарабляюць на турыстах, здаюць ім жыллё, прадаюць сувеніры, гандлююць прысмакамі, віном, лезуць у вочы, прапаноўваючы сфатаграфавацца з рознымі жывёламі, птушкамі, у незвычайных строях і г.д.

Сэрвіс амаль паўсюль пакідае жадаць лепшага. Гарадскія пляжы на паўднёвым узбярэжжы ў большасці платныя, прычым не гарантавана, што яны будуць прыбраныя і са сметніцамі. Атруціцца, набыўшы штосьці з недабраякаснай ежы ці пітва на пляжы – звычайная справа. Гэта магчыма і ў кафэ. Дарэчы, розніца ў абслугоўванні залежыць не толькі ад коштаў і прэстыжу пэўнага месца, але і ад нацыянальнасці ўласнікаў і афіцыянтаў. Калі ў курортным прыбярэжным рэстаране, дзе абслугоўваюць украінцы (няхай яны мне выбачаюць!) толькі просьба прынесці меню можа зацягнуцца на хвілін 20-30, то ў прыватных татарскіх кафэ сам заказ даставяць за 5-7 хвілінаў!

Вось аматарам начнога жыцця сумаваць не прыйдзецца: цалкам даступна па коштах (у сярэднім ад 3 да 7 даляраў) наведваць клубы і пляжныя дыскатэкі. Выбар большы, вядома, у гарадах. Тут вам і дыскатэка ў пене, і азотная, і нават у моры на лайнеры (гэта ўжо даражэй будзе…), і розныя тэматычныя (80-х, у стылі рок-н-ролу, дыска і інш.). А на мысе Казантып штогод праводзіцца традыцыйны фестываль «Казантып».

Спрабуючы напоўніцу сумясціць і сонечныя ванны на пляжы з купаннем,  і экскурсіі, і начныя забавы, можна, напрыклад, не спаць, і таму вярнуцца з адпачынку яшчэ больш стомленай. А лепш наведаць Крым яшчэ раз – гэта таго варта.  Таму я заўсёды кідаю на развітанне манетку ў мора і веру, што вярнуся.

Сняжана АСАБІНА